Frá formanni

Hugtakið, sem fólgið er í orðinu vídd, hefur ætíð haft býsna margræða merkingu og boðskiptatækni nútímans hefur enn aukið á margræðnina. Lína, flötur, rými og tími hafa hvert um sig og öll saman verið hugðarefni skapandi fólks frá því löngu áður en hugtök eins og listir, vísindi og menning komu til sögunnar og fengu það innihald, sem ekki er lengur dregið í efa, þótt menn leggi hver sinn skilning í hugtökin sjálf.

Höggmynd er sköpun í þremur víddum að sögn Eiríks Þorlákssonar, listfræðings, sem vísar hér til verks Richard Serra í Viðey. Það telst staðfært listaverk, þ.e. verk sem er gert með tiltekinn stað í huga, samanber þýðingu Gunnars J. árnasonar, listheimspekings, á enska hugtakinu "site specific". Við gerð listaverksins var fundið náttúrulegt efni, það reist upp og því komið fyrir í rýminu.

Höggmyndalist á Íslandi hefst á fyrri hluta tuttugustu aldar. Verður tæpast sagt að fyrir þann tíma hafi myndhöggvarar sett mark sitt á íslenska listasögu ef undan er skilinn Bertel Thorvaldsen (d. 1844). En hans starfsvettvangur var á meginlandinu og raunar sá hann aldrei föðurland sitt, hvað þá að hann starfaði þar. Hins vegar má halda því fram með nokkrum sanni að verk hans sem bárust til landsins á seinni hluta nítjándu aldar og síðar, hafi hvatt til dáða þá íslendinga, sem gerðust frumkvöðlar íslenskra myndhöggvara.

Fyrstan þeirra ber að nefna Einar Jónsson (d. 1954). Fyrir samskotafé og styrk frá Alþingi var Einari reist hús við Njarðargötu í Reykjavík árið 1923, þar sem hann bjó og starfaði. Þar er nú Listasafn Einars Jónsonar, með mörgum verkum hans og í garðinum við safnið hefur verið komið fyrir afsteypum af verkum hans.

Næstur frumkvöðlanna er Ásmundur Sveinsson (d. 1982). ásmundur lét sér ekki nægja að fást við margvíslega gerð höggmyndalistar heldur byggði hann einnig tvö hús, sem í dag eru vegleg listasöfn; Ásmundarsalur við Freyjugötu í eigu Listasafns ASí, og Ásmundarsafn við Sigtún í eigu Listasafns Reykjavíkur, en þar er einnig höggmyndagarður með afsteypum af verkum hans. Þriðji frumkvöðullinn er Sigurjón ólafsson (d. 1982). Með honum jókst fjölbreytileikinn í gerð höggmynda á íslandi. Vinnustaður hans og heimili var í Laugarnesi, þar sem nú er Listasafn Sigurjóns ólafssonar sem varðveitir fjöldamörg verka hans bæði úti og inni.

Nína Sæmundsson (d. 1965) og Gerður Helgadóttir (d. 1975) voru fyrstar íslenskra kvenna í myndhöggvarastétt, sem unnu ótrauðar og einvörðungu að list sinni. Starfsvettvangur beggja var að mestu erlendis. Kópavogsbær eignaðist mörg verka Gerðar og hefur byggt yfir þau veglegt listasafn sem nefnist Gerðarsafn.

Marga fleiri mætti nefna til sögunnar, en þessir brautryðjendur brutu hver með sínum hætti blað í íslenskri listasögu, náðu að vekja verðskuldaða athygli á list sinni og íslenskri menningu, og ruddu á sínum tíma nýjum straumum braut inn í einangrað samfélag okkar. Það er m.a. þessu fólki að þakka að við erum móttækilegri fyrir framsækinni list og höfum öðlast nokkurn skilning á þætti lista í lífsfyllingu ungra sem roskinna.

Athyglisvert er að af u.þ.b. 15 listasöfnum á höfuðborgarsvæðinu eru fjögur byggð af myndhöggvurum eða einvörðungu fyrir verk þeirra, að ekki sé minnst á hin fjölmörgu útilistaverk sem þar gleðja augað.

Verk Serra í Viðey er gott dæmi um þær breytingar sem orðið hafa á gerð höggmynda á síðustu áratugum. Sjaldgæft er að almenningur eða safnarar kaupi verk myndhöggvara, helst eru það opinberir aðilar og listasöfn. Hafa ber í huga að mikill munur er á safnalist og umhverfislist, en hún er einmitt viðfangsefni margra myndhöggvara.

Listskreytingasjóður gegnir mikilvægu hlutverki hvað varðar listskreytingar opinberra bygginga og þar er gert ráð fyrir samvinnu myndlistarmanna og arkitekta. Með starfsemi sjóðsins og mótframlögum sveitarfélaga skapast mikilvægur starfsvettvangur myndhöggvara. Einnig eru samkeppnir um útilistaverk þeim mikil hvatning til listsköpunar.

Myndhöggvarafélagið í Reykjavík á rætur sínar í svonefndum útisýningum á Skólavörðuholtinu á sjötta áratugnum. Félagið var formlega stofnað 1972 og voru helstu hvatamenn að stofnun þess þeir Ragnar Kjartanson og Jón Gunnar árnason. útisýningarnar á Skólavörðuholtinu vöktu verðskuldaða athygli og sem aðili að Listahátíð 1972-1980 stóð félagið fyrir reglulegum útisýningum. Myndhöggvarafélagið átti frumkvæðið að sýningunum List um landið og fjölda annarra útisýninga víða um land og einnig erlendis síðustu árin.

Sýningin Strandlengjan er sett upp í Reykjavík í tilefni af 25 ára afmæli Myndhöggvarafélagsins 1998. Sýningin er í þremur hlutum og er fyrsti hluti hennar meðfram suðurströnd borgarinnar, frá Fossvogi og allt vestur í Sörlaskjól. árið eftir var annar hluti sýningarinnar Firma 99, úti- og innisýning, unnin í samvinnu við fyrirtæki á vegum Reykjavíkurborgar. Strandlengjan 2000, þriðji hluti sýningarinnar, verður með norðurströnd Reykjavíkur. Gert er ráð fyrir að þessu sýningarferli ljúki nú í haust.

Helstu verkefni félagsins utan sýningarhalds hafa snúið að vinnuaðstöðu og starfsskilyrðum myndhöggvara. Félagið hafði aðstöðu á Korpúlfsstöðum og byggði þar upp öflugt starf sem hafði mikil áhrif á myndlistarlífið í landinu. árið 1993 gerði félagið leigusamning við Reykjavíkurborg um afnot af Nýlendugötu 15 og rekur þar verkstæði og vinnustofur auk gestaíbúðar. Stuðningur Reykjavíkurborgar hefur verið félaginu mikil lyftistöng en það hefur einnig notið stuðnings annarra opinberrra aðila.

Sú kynning á félagsmönnum Myndhöggvarafélagsins í Reykjavík sem finna má í þessu riti er löngu tímabær og nýtist vonandi bæði félagsmönnum og þeim sem til þeirra vilja leita.

 

Anna Ejólfsdóttir
Fyrrverandi formaður MHR

 

 

Pósthólf 1348
121 Reykjavík

Sími 562 4887

Forsíða	•
Pósthólf	•